Åžebboy, Goldlack, Cheiranthus cheiri
ÅžEBBOY
Çok Yıllık | 0,3-0,8m | 5-7 Aylar | Ça,Ho,Na | Otu, Tohumu
Åžebboy, Goldlack, Cheiranthus cheiri L.
Güzel kokulu
Åžebboy
Familyası: Turpgillerden, Kreuzblütter, Brassicaceae
Drugları: Şebboy tohumu; Cheiranthi cheiri semen
Åžebboy otu; Cheiranhi aheiri herba
Şebboy otunun çay, tentür ve natürel ilaç yapımında kullanılır ve nadiren de tohumları kullanılır.
GiriÅŸ: Åžebboyun bilinen 33 türü mevcuttur ve bunlardan güzel kokulu ÅŸebboy; cheiranthus cheiri tıbbi maksatla kullanılır. Cheiri kelimesinin Latinceye Arapça güzel kokulu anlamına gelen <> veya <> kelimelerinden geçtiÄŸi iddia edilmektedir. Vatanı DoÄŸu Akdeniz ülkeleri olup zamanla buradan Avrupa ve Asya’nın ılıman ve subtropik iklimli bölgelerine yayılmış ve en son olarak da Kuzey Amerika’ya götürülmüştür ve orada yayılmıştır. Tarihte ilk defa Mısırlılar tarafından tıbbi maksatla kullanılan bitki sonra Yunanlılar ve Romalılar tarafından kullanılmaya baÅŸlanmıştır. Ä°lk defa Ä°sviçreli PARACELSUS tarafından detaylı olarak incelenen bitkinin sarılığı önlediÄŸini tespit etmiÅŸtir. CULPEPER Åžebboy ile yaptığı deneylerde beyin kanaması ve felce karşı etkili olduÄŸunu iddia etmiÅŸtir.
Botanik: Şebboy 30-80cm boyunda ılıman bölgelerde iki yıllık ve subtropik iklimli bölgelerde ise çok yıllık bir bitkidir. Bitki dikine yükselir ve çatallaşır, kökleri iğ şeklinde derinlere dalar. Yaprakları mızrak şek¬linde, kısa saplı, üstteki yaprakları sapsız, kenarları bütün, derimsi ve koyu yeşil renklidir. Çiçekleri sap veya gövdenin üst kısmında salkım gibi bir arada kupa yaprakları ince mızrak gibi 8-10mm uzunluğundadır. Taç yapraklar önce kovan gibi bir delikten birlikte çıkarlar ve altın sarısı 4 adet yumurta şeklinde olup ortada bir göbeği vardır. Şebboyun meyveleri fasulye kapçığına benzer ve 3-6cm uzunluğunda 2-3cm eninde, içinde 3mm büyüklüğünde küre şeklinde ve esmer renklidir.
YetiÅŸtirilmesi: Türkiye’nin Marmara, Ege ve Akdeniz bölgesinde hem yabani olarak yetiÅŸen hem de süs bitkisi olarak bahçelerde yetiÅŸtirilen bitki, İç Anadolu ve diÄŸer bölgelerde kışın dondan öleceÄŸinden ya her yıl yeniden tohumları ekilir veya saksılara ekilir.
Hasat zamanı: Mayıs’tan eylüle kadar yaprak, sap, çiçek, sürgün ve tohumları toplanarak kurutulur ve özel kaplarda muhafaza edilir. Åžayet tentürü yapılacak ise taze bitkinin tamamı (kökleri hariç) tentür yapımında kullanılır. Malesef ÅŸifalı bitkiler toplama, kurutma, paketleme ve depolama iÅŸlemleri sırasında çok yanlışlar yapılmaktadır. Bitkinin ÅŸifalı kısmı yaprak veya çiçekleri ise asla GüneÅŸ altında kurutulmaz ve mutlaka gölgede kurutulmalıdır. Ayrıca örneÄŸin bitki 5 günde kurudu ise, 2 gün daha kurumada bırakmak mahzurludur, çünkü birleÅŸimindeki eterik yaÄŸları kaybettiÄŸinden kalitesi düşer. Sadece bitki kökleri GüneÅŸ’te kurutulur ve kurur kurumaz hemen paketlenip depolanması gerekir. Åžifalı bitkilerin Aktarlar’da açıkta satılması kalitesini kısa sürede düşürür ve etkisini oldukca azaltır.
Birleşimi: Şebboy otunun birleşimindeki maddeleri önemine göre şöyle sıralayabiliriz;
a) Cardenolidglikozitler (kalbe etki eden glikozitler); Cheirosid A, Cheirotoxonin, Erysyimosid ve glikoerysimosid
b) Glikosinolatlar; glikocheirolin (suda çözülerek; Cheirolin, sulfat ve glikoza ayrılır) ve glukoiberin (suda çözülerek; iberin, sulfat ve glikoza ayrılır)
Tohumlarının birleşimindeki bazı maddeler;
a) Cardenolidglikozitler; %0,5 oranında olup en önemlileri Cheirosid A (Uzarigenin-β-D-fucosido-β-D-glikozit) %0,02-0,04 oranında, cheirotoxin (Straphanthidin-β-D-gulometilosido-β-D-digitoxosido-β-D-glikozit) ve glikoerysimosid (Strophanthidin-β-D-digitoxosido-β-D-glicosido-β-D-glikozit)
b) Glikosinolatlar %1,5-1,8 arasında olup bunun 80-90′ını glikocheirolin (glikoseyrolin) ve %10-20 oranında glikoiberin takip eder. Ayıca çok az miktarda serbest ÅŸekilde cheirolin ve ibrin bulunur.
c) Sabit yaÄŸlar %20-24 oranında olup bunun %40-45′ini linolasit, %35-40′ını erucaasit, %10-15 oleik asit ve az miktarda linolen asit ve palmitin asit içerir.
Çiçeklerindeki bazı maddeler;
a) Eter yağlar %0,04-0,1 arasında olup en önemlileri linalool, geraniol, nerol, benzilalkol, indol, asetik asit ve salisilik asittir.
b) Flavonollardan; Quercetin-3-rhamnosit, Quercetin-7-rhamnosit ve Izorhamnetin-3-arabino-7-rhamnosit içerir.
Tesir şekli: Zehir artırıcı (zehri vücuttan atıcı), antiseptik (mikropları öldürücü), antibakteriyel, tonik, kalp ve karaciğeri kuvvetlendirici, kanı temizleyici, idrar söktürücü ve hafif müshil yapıcı özelliklere sahiptir.
Açıklama: BirleÅŸimindeki Cardenolidglikozitlerin yani kalbe etki eden glikozitlerin keÅŸfi ile birlikte bu bitkinin Strophanthus gibi kalp rahatsız-lıklarına karşı kullanılabileceÄŸi tespit edilmiÅŸtir. BirleÅŸimindeki ikinci önemli maddeler grubu ise glikosinolatlar olup bunlarda karaciÄŸer ve safra rahatsızlıklarına karşı etkilidirler. Fakat araÅŸtırmalar henüz istenilen oranda deÄŸildir. Homeopati’de nadir kullanılan ÅŸebboy tentürü HAFERK AMP ve VOÄ°SÄ°N tarafından karaciÄŸerin fonksiyon bozuklukları nedeni ile ortaya çıkan kalp rahatsızlıklarına karşı kullanılmıştır. COOPER ve CLARKE ise 32′lik diÅŸin sebep olduÄŸu aÄŸrı ve iltihapları önlediÄŸi görül¬müştür. (LBH.I.815)
Kullanılması:
a) Halk arasında karaciğer ve kalp rahatsızlıkları, kramplar, kabızlık ve sinirsel gerginliğe karşı kanı temizleyici olarak kullanılmıştır.
Çayı: 1 kahve kaşığı şebboy otu demliğe konur ve üzerine 300-400ml kaynar su ilave edilerek 5-10dk demlenmeye bırakılır ve sonra süzülerek içilir.
Çay harmanları:
Gökçek Kalp çayı;
>40 gr Alıç yaprak ve çiçeği
>20 gr OÄŸulotu
>20 gr Altın başak otu
>10 gr Åžebboy otu
>10 gr Arnika çiçeği
Gökçek Karaciğer çayı;
>40 gr Devedikeni tohumu
>20 gr Mübarek otu
>20 gr Zerdeçal kökü
>10 gr Åžebboy otu
>10 gr Pelin otu
Homeopati’de: Ä°nce kıyılmış ÅŸebboy otundan 20-30gr bir ÅŸiÅŸeye konur ve üzerine 100ml %70′lik alkol ilave edilir ve güneÅŸ ışınlarından uzakta muhafaza edilerek iki günde bir çalkalanır. ÅžiÅŸe 4-6 hafta sonra süzülerek homeopati’de <> ismi ile anılan tentür elde edilir. Bu tentürden günde 3-4defa 10-15damla 4-6hafta süreyle alınır.
Yan tesirleri: Tarife uyulduğunda bilinen bir yan tesiri yoktur fakat hafif zehirli olması nedeniyle aşırı dozajda bulantı, kusma gibi rahatsızlıklara neden olabilir. Hamile kadınların kullanması halinde çocuğun düşmesine neden olabilir.
Bu konuda 0 Yorum var
Sizde Yorum Yapın